Wyobraź sobie... Mapę ucisku na skórę dla użytkowników wózków inwalidzkich PDF Drukuj Email
poniedziałek, 13 grudnia 2010 21:19

 

Nie trzeba być unieruchomionym przez długi czas, żeby zdać sobie sprawę, że skóra osoby po urazie rdzenia narażona jest na duże ryzyko uszkodzenia - uważa doktor Kendra Betz z VA Puget Sound Health Care System in Seattle, Washington. Zaburzenia krążenia, spastyka, przykurcze mięśni, to wszystko ma duży wpływ na powstawanie odleżyn. Bez względu na diagnozę neurologiczną, każda osoba po urazie rdzenia z ograniczoną ruchomością i zaburzeniem czucia jest narażona na uszkodzenie skóry i tkanek znajdujących się pod skórą.

 


Doktor Betz jest uznaną specjalistką w dziedzinie badań polegających na stworzeniu swoistej Mapy Ucisku wywieranego przez podłoże na skórę osoby podczas siedzenia na różnego rodzaju powierzchniach, od wózka inwalidzkiego począwszy, poprzez deskę sedesową, wózki toaletowe, materace, siedzenia samochodowe, sprzęt sportowy i wiele innych.

 

 

Betz opublikowała w swoim opracowaniu wysokość ryzyka powstania odleżyn w populacjach najbardziej na nie narażonych: i tak u osób znajdujących się w domach opieki wynosi on 23 %, oraz aż 60 % u osób po urazach rdzenia kręgowego istnieje duże ryzyko powstania odleżyn.

 

 

Koszt leczenia odleżyn jest olbrzymi. Zaawansowane odleżyny wymagają hospitalizacji, często wymagane są operacje i drogie środki lecznicze. W samych Stanach Zjednoczonych na leczenie odleżyn wydaje się od 3,5 do 7 milionów dolarów rocznie.

 

 

Uszkodzenie skóry dla osoby poruszającej się na wózku jest niezmiernie ważne. Zmiana odzieży, samokontrola stanu skóry, ograniczony czas siedzenia, konieczne zmiany pozycji, ograniczenia udziału w codziennych zajęciach to zaburza ustalony porządek życia osób po urazie na dni, tygodnie, czy miesiące. Mogą pojawić się komplikacje w postaci zakażenia ran, co przedłuża czas ich gojenia i może doprowadzić do innych, często groźniejszych powikłań. Leczenie odleżyn może być denerwujące, czasem nawet prowadzi do depresji, szczególnie gdy nadzwyczaj starannie zajmowaliśmy się swoja skórą.

 

 

Technologia mająca na celu stworzenie Mapy Ucisku na skórę jest to narzędzie wykorzystujące komputer, niezbędne oprogramowanie, elastyczną podkładkę z czujnikami, jednostkę elektroniczną i źródło energii (Zdjęcie 1). Doktor Betz używa podkładkę z czujnikami wyprodukowaną przez Roho Group, Inc. Mierzy ona około 46 x 46 centymetrów i zawiera 1296 czujników, które odbierają impulsy kiedy wywierany jest na nie ucisk.

 

Zdjęcie 1: Oprzyrządowanie Mapy Ucisku: komputer z oprogramowaniem, podkładka z czujnikami oraz jednostka elektroniczna.

 

Podkładkę z czujnikami umieszcza się pomiędzy siedziskiem a pośladkami osoby siedzącej, informacje o wywieranym ucisku na skórę są wyświetlane na monitorze. Kolory i numery na monitorze odpowiadają poziomowi ucisku wywieranego na skórę pacjenta wyrażane w milimetrach słupka rtęci (mmHg). Każdy z czujników pokazuje swój odczyt ciśnienia, a więc odczyt całości to obraz 1296 oddzielnych wyników. (Patrz zdjęcie 2.)

 

Rysunek 2: Mapa Ucisku pokazuje obszary o małym i dużym ucisku podczas siedzenia. Kolory i numery na ekranie odzwierciedlają poziom ucisku wyrażany w milimetrach słupka rtęci. (mmHg).

 

Kluczową cechą tej technologii jest możliwość dostosowania czułości odczytu ciśnienia. Wartości mogą być ustawione w granicach od 10 do 200 mmHg; ustawienie wyższej czułości przyrządu pozwala na odczyt wyższych wartości ciśnienia i pokazuje więcej koloru czerwonego na cyfrowym obrazie. Aby porównać dwa odczyty ciśnień, ważne jest, aby ustawiona była ta sama czułość aparatu podczas badania. Zmniejszając czułość, całe badanie wygląda lepiej, ponieważ widzimy więcej niebieskiego koloru, mniej czerwonego. Niemożliwe jest porównanie odczytu o czułości ustawionej na 125 mmHg z odczytem ustawionym na czułość 200 mmHg, nie można wtedy wyciągnąć prawidłowych wniosków który odczyt jest korzystniejszy dla pacjenta.

 

Zdjęcie 2 pokazuje dwie Mapy Ucisku tej samej osoby siedzącej na dwóch różnych poduszkach. Poduszka z prawej strony ukazuje nam korzystniejszą Mapę Ucisku dla pacjenta i prawdopodobnie byłaby lepszym wyborem do codziennego stosowania.

 

Mapa Ucisku przedstawia nam ważne informacje o wynikach jakie uzyskała dana osoba siedząc na różnych powierzchniach, nie można generalizować tych informacji w odniesieniu do innych osób czy też poduszek. Ta sama poduszka położona pod inną osobę może dać zupełnie inne odczyty. Było by czymś nagannym promować daną poduszkę, ponieważ wyniki uzyskane na niej były świetne. Mapa Ucisku ma ścisły związek z pacjentem i do niego się odnosi.

 

Mapy Ucisku pokazują różnorodność wśród osób używających ten sam sprzęt. Zdjęcie 3 pokazuje dwie różne osoby na tej samej poduszce. Niższy i tęższy pacjent (z lewej) wykazuje lepsze rozłożenie ucisku na skórę, natomiast u wyższego i szczuplejszego pacjenta (z prawej) siedzącego na tej samej poduszce mapa ucisku pokazuje zupełnie inne wartości wskazujące na wyższe ryzyko powstania odleżyn. Można z tego wnioskować, że nie należy generalizować odczytów Mapy Ucisku przeprowadzonych na tej samej poduszce dla różnych osób - twierdzi doktor Betz.

 

Zdjęcie 3: Dwie różne osoby siedzące na tej samej poduszce na wózku mają zupełnie różne odczyty.

 

 

Dokładniejsze informacje możemy uzyskać stosując obraz trójwymiarowy, jak na zdjęciu 4."Wzniesienia i doliny" obrazujące pośladki pacjenta są bardzo wymowne i przypominają mapę topograficzną. Wzniesienia pokazują miejsca, w których występuje wysoki ucisk na skórę.

 

Zdjęcie 4: Trójwymiarowy obraz dostarcza dokładniejsze informacje o obszarach narażonych na duży ucisk na pośladkach. Ten przypadek pokazuje asymetryczny ucisk na skórę, z dużym uciskiem na jednej stronie i niskim z drugiej.

 

 

Najbardziej wartościowa według doktor Betz informacja to odczyt specyficznych komórek pokazujących gdzie występuje duży ucisk, i jak rozkłada się on w różnych kierunkach. Ponieważ każdy z czujników przekazuje oddzielne odczyty, można dzięki temu dokładnie prześledzić zmiany w Mapie Ucisku i zmiany w rozłożeniu ucisku na skórę pacjenta, za każdą zmianą poduszki, czy też siedzenia.

 

Jednak to nie przesądza o przydatności pojedynczego badania do przewidywania prawdopodobnego wystąpienia odleżyny. Na to wpływa wiele innych czynników takich jak postura, zakres wykonywanych czynności, spastyczność czy zdolność do poruszania się. Mapa Ucisku sama w sobie nie jest wystarczająca informacją potrzebną w leczeniu, czy wyboru odpowiedniego siedzenia.

 

Mapa Ucisku może być może być bardzo przydatnym narzędziem w edukacji pacjenta. Doktor Betz stosuje ją podczas ćwiczeń z pacjentem. Pacjent siedzi na podkładce z czujnikami i proszony jest o zmianę pozycji obserwując w międzyczasie co się dzieje na ekranie monitora, czy odpowiednio odciąża narażone na uszkodzenia miejsca. Może samodzielnie zauważyć co się dzieje, kiedy siedzi i jego pośladki nie maja kontaktu z podłożem. Mapa Ucisku pokazuje czy ucisk na skórę zmniejszył się do zera, czy tylko spadł z 200 do 175 mmHg.

 

Badanie ucisku na skórę za pomocą Mapy Ucisku pomaga osobom używającym wózków elektrycznych określić jak daleko muszą pochylić swój wózek aby osiągnąć efektywne odciążenie pośladków. Zdjecie 5 pokazuje pacjenta w trzech pozycjach: siedzącego normalnie, pochylonego do tyłu o 45 stopni, oraz pochylonego do tyłu o 45 stopni z równocześnie rozłożonym siedzeniem. Oczywistym jest, że odchylenie się do tyłu o 45 stopni z jednoczesnym rozłożeniem oparcia fotela jest najkorzystniejszą metoda odciążenia pośladków u tego pacjenta.

 

Zdjęcie 5: Mapy ucisku od lewej do prawej; w pozycji siedzącej, przy odchyleniu się o 45 stopni do tyłu, przy odchyleniu się o 45 stopni do tyłu z opuszczeniem oparcia . Odchylenie się z jednoczesnym opuszczeniem oparcia jest najlepszą metodą odciążenia pośladków w tym przypadku.

 

 

Mapa Ucisku pozwala terapeucie na przeprowadzenie odpowiednich zmian w sprzęcie. Na zdjęciu 6 zwykłe dodanie klina z pianki pozwala na uzyskanie lepszego kontaktu siedzenia z udami pacjenta, a tym samym lepsze rozłożenie ucisku na skórze, redukując "gorące" miejsca na pośladkach. Należy dążyć do odpowiedniego podparcia uda, żeby tym samym odciążyć miejsca mniej umięśnione. Zazwyczaj osoby poruszające się na wózku mają większą masą mięśniową na nogach niż w obrębie miednicy. Jeśli Twoje nogi nie są dobrze podparte, zwiększa to nacisk pod miednicę i może doprowadzić do powstanie odleżyn.

Zdjęcie 6: Mapa Ucisku pokazuje ucisk na skórę przed (zdjęcie górne) i po (zdjęcie dolne) zastosowaniu klina na siedzenie wózka, polepszając tym samym równomierne rozłożenie ciśnienia wywieranego na skórę.

 

 

Używam Mapy Ucisku, żeby potwierdzić to co wydaje się oczywiste - twierdzi doktor Betz - Jest to wspaniałe urządzenie i bardzo pomocne w podejmowaniu decyzji, ma jednak pewne ograniczenia.

 

Mapa Ucisku mierzy siły jakie działają na skórę w płaszczyźnie pionowej (góra-dół). Nie jest w stanie zmierzyć wartości siły działającej podczas pocierania czy przesuwania się na boki, co ma miejsce podczas przesiadania się na wózek.

 

Na pewno większość z osób poruszających się na wózku zdaje sobie sprawę, że takie stany mają ogromny wpływ na urazy skóry i podobne zagrożenia. Pacjent może mieć wspaniałą Mapę Ucisku podczas siedzenia bez ruchu, ale podczas przesiadania się może zawadzać pośladkami o opony wózka. Należy pamiętać, że wszelkiego rodzaju tarcia i przesuwanie się, są jednym z podstawowych czynników wpływających na zdrowie skóry.

 

Mapy Ucisku nie zmierzą temperatury ciała, wilgotności (pot lub mocz) ogólnej zdrowotności skóry, oraz innych czynników mających wpływ na skórę podczas siedzenia.

 

Nie zastąpią także codziennej kontroli skóry. Mapa Ucisku może być idealna, a jednak możesz mieć problem ze stanem skóry, a nawet głęboką odleżynę. Mapa Ucisku jest jedynie jednym momentem utrwalonym na monitorze. Z biegiem lat nasz sprzęt pomocniczy, taki jak wózki się zużywa, nasze ciała się starzeją, zmienia się nasza postura. Stan skóry należy sprawdzać nieustannie.

 

Poza wpływem jaki ma na skórę ucisk należy wziąć pod uwagę inne czynniki mające swój udział w zdrowotności skóry, a mianowicie sposób odżywiania, nałogi (palenie i picie), czas jaki upłynął od urazu (im dłuższy czas tym większe ryzyko), przyjmowane leki, i ogólny stan zdrowotny.

 

Oprócz badań przeprowadzonych na wózkach inwalidzkich doktor Betz przeprowadziła liczne badania siły nacisku na skórę na innych powierzchniach. Jednym z pytań jakie zadawała swoim pacjentom, to ile czasu spędzają dziennie na desce sedesowej, ile na siedzisku pod prysznicem? Czy zmieniają pozycję w łóżku?

 

Zdjęcie 7 pokazuje odczyt Mapy Ucisku pacjenta z odleżyną na kości ogonowej. Mapa Ucisku zarejestrowana podczas siedzenia na wózku była zadawalająca. Jak się okazało podczas siedzenia na desce sedesowej można dostrzec problem. Zrobiono doświadczenie polegające na odwróceniu deski o 180 stopni, w ten sposób, żeby otwór w desce znajdował się z tyłu a nie z przodu. Okazało się że odczyty ucisku wywieranego na skórę pacjenta zmieniły się diametralnie. Dzięki temu doświadczeniu udało się odbarczyć odleżynę na kości ogonowej i przenieść nacisk na kości miednicy.

Zdjęcie 7: Z lewej obszary o wysokim ciśnieniu wywieranym na skórę znajdują się na kości ogonowej, w miejscu gdzie pacjent ma odleżynę. Po obróceniu siedzenia na toalecie (zdjęcie z prawej) ucisk na odleżynę zostaje zniesiony.

 

 

Pozycja podczas jakiej pacjent przebywa w łóżku może stanowić następny problem. U pacjenta na zdjęciu 8 podczas leżenia płasko w łóżku Mapa Ucisku jest zadawalająca. Kiedy oparcie zostaje podniesione, zwiększa się nacisk na kość ogonową. Nawet jeśli materac jest najlepszej jakości, to długie przebywanie w takiej pozycji może doprowadzić do powstania odleżyny, zatem należy ograniczyć spędzanie dłuższego czasu w takiej pozycji.

 

Zdjęcie 8: Mapa Ucisku podczas leżenia płasko na łóżku wygląda dobrze (zdjęcie górne), jednak podczas siedzenia na łóżku ucisk zwiększa się ewidentnie.

 

 

Każdy kto spędza dużo czasu w samochodzie powinien zdawać sobie sprawę z właściwości siedziska samochodowego. Na zdjęciu 9 Mapa Ucisku pacjenta przebywającego na wózku jest dobra (zdjęcie z lewej), ale siedząc w samochodzie pokazuje się czerwony punkt na kości ogonowej (górne zdjęcie z prawej). Zastosowano niskoprofilową poduszkę pneumatyczną, na której usiadł pacjent i okazało się że Mapa Ucisku poprawiła się(dolne zdjęcie z prawej).

 

Zdjęcie 9: Mapa Ucisku na wózku jest prawidłowa. W samochodzie pojawia się miejsce zwiększonego ucisku zaznaczone na czerwono (górne zdjęcie), które znika po zastosowaniu poduszki przeciwodleżynowej (zdjęcie dolne).

 

 

Doktor Betz jest nieugięta w swojej opinii o siedzeniach w samolocie:"Zawsze siadaj na swojej poduszce przeciwodleżynowej! Przebywasz na tych siedzeniach przez dłuższy czas, będziesz pierwsza osobą wsiadającą na pokład, ale ostatnią która wysiądzie. Siedzenia w samolocie nie zostały zaprojektowane, żeby chronić skórę przez uszkodzeniami. Porozmawiaj ze swoim lekarzem lub terapeutą, żeby wybrać oddzielną poduszkę, którą będziesz mógł używać w samolocie i w samochodzie". Na zdjęciu 10 można zobaczyć osobę siedzącą na siedzeniu w samolocie bez poduszki (górne zdjęcie) i po zastosowaniu poduszki przeciwodleżynowej (dolne zdjęcie).

 

Zdjęcie 10: Mapa Ucisku podczas siedzenia na fotelu w samolocie bez poduszki przeciwodleżynowej (górne zdjęcie) ukazuje obszary o dużym ucisku (czerwone). Po zastosowaniu poduszki (dolne zdjęcie) zmniejsza się ucisk na skórę.

 

 

Doktor Betz zwraca uwagę na czas jaki spędzamy siedząc na różnego rodzaju sprzęcie sportowym. Na zdjęciu 11 osoba siedzi na wózku sportowym napędzanym ręcznie na standardowej poduszce zastosowanej w tym wózku (górne zdjęcie). Mapa Ucisku nie wygląda dobrze, a jadąc przez kilka godzin niemożliwe jest zastosowanie zmiany pozycji. Dodano więc specjalną poduszkę przeciwodleżynową na siedzisko wózka i wyniki okazały się znakomite.

 

Zdjęcie 11: Mapa Ucisku przed (górne zdjęcie) i po (dolne zdjęcie) zastosowaniu specjalnie dopasowanej poduszki przeciwodleżynowej na wózku wyczynowym.

 

 

Doktor Betz zawsze pyta swoich pacjentów o sposób w jaki zazwyczaj siedzą. To bardzo ważne, żeby podczas badania pacjent siedział w taki sam sposób, jak zawsze to robi. Należy sprawdzić różne możliwe pozycje jakie przybiera pacjent podczas codziennego siedzenia, może to być na przykład siedzenie z nogą założoną na nogę.

 

Opatrunki zakładane na odleżyny paradoksalnie mogą powodować uszkodzenia skóry, którą mają chronić. Na zdjęciu 12 doktor Betz wykonała Mapę Ucisku pacjenta z opatrunkiem założonym na odleżynę i bez opatrunku. Okazało się, że opatrunek wywierał dodatkowy ucisk na narażone miejsce podczas siedzenia. Jeśli masz odleżyny wymagające opatrunków, najlepszym rozwiązaniem jest unikanie siadania do chwili ich wyleczenia.

 

Zdjęcie 12: Mapa Ucisku z opatrunkiem (górne zdjęcie) i bez opatrunku (dolne zdjęcie). Opatrunek wywiera ucisk na odleżynę.

 

 

Doktor Betz nieustannie powtarza, że nic nie zastąpi jednak regularnej kontroli stanu skóry. "Skóra nie kłamie - twierdzi - jeśli występuje zbyt duży ucisk, skóra zmieni kolor. Jeśli nie, będzie normalna. Kontrola stanu skóry prawdę powie."

 

 

 

Artykuł został przetłumaczony z języka angielskiego i opublikowany za pozwoleniem Northwest Regional Spinal Cord Injury System at the University of Washington, Department of Rehabilitation Medicine, Box 356490, Seattle, WA 98195; http://depts.washington.edu/rehab/sci/index.html.

Artykuł w wersji oryginalnej znajduje się na stronie http://depts.washington.edu/rehab/sci/pressure_map.html

 

 
Zapobieganie i leczenie odlezyn w szpitalu i w warunkach domowych PDF Drukuj Email
poniedziałek, 13 grudnia 2010 21:17

 

Jednym z wiekszych problemów pielegnacyjnych zarówno oddzialów szpitalnych, zajmujacych sie leczeniem pacjentów po urazach kregoslupa i rdzenia kregowego, jak i w opiece nad tymi pacjentami w warunkach domowych, sa odlezyny. Pojawiaja sie szczególnie u chorych w bardzo zlym stanie ogólnym, wyniszczonych. Duza grupe chorych z powiklaniami w postaci odlezyn stanowia osoby w podeszlym wieku, ze zlamaniami konczyn dolnych i nieprzytomni przez dluzszy czas. W praktyce spotykamy sie z odlezynami u chorych z porazeniami i niedowladami, zwlaszcza po urazach rdzenia kregowego. Dysfunkcja narzadu ruchu, zaburzenie czucia i czynnosci zwieraczy, stwarzaja idealne warunki dla powstania odlezyn.

 


Z doniesien dotyczacych pacjentów para- i tetraplegicznych wynika, ze okolo 70% osób uwiklanych bylo, we wczesnym procesie leczniczo-rehabilitacyjnym, faktem wystapienia odlezyny. Problem nalezy rozpatrywac nie tylko jako wystapienie trudno gojacej sie rany. Odlezyny prowadza bowiem do powaznych powiklan: odwodnienia, zaburzen elektrolitowych, zapalenia kosci, posocznicy (czyli uogólnionego zakazenia), a niekiedy sa przyczyna smierci. Odlezyny, w zaleznosci od wielkosci i lokalizacji, wymagaja w procesie leczenia stosowania róznorodnych srodków farmakologicznych, opatrunkowych, nakladu pracy ludzkiej, uzycia drogiego i nie zawsze dostepnego sprzetu (materace, laser).

Okres leczenia odlezyn w sposób znaczacy ogranicza, a nawet uniemozliwia prowadzenie aktywnej rehabilitacji. Powoduje to tym samym wydluzenie okresu leczenia szpitalnego, a odlezyny wystepujace podczas pobytu chorego w domu praktycznie calkowicie destabilizuja zycie rodziny, nie mówiac juz o prowadzeniu rehabilitacji. Niekorzystny jest równiez wplyw powiklan odlezynowych na psychike chorego. Dlugotrwale lezenie i uzaleznienie od osób trzecich powoduja depresje, poczucie obnizonej wartosci. Dramatu dopelnia fakt istnienia cuchnacych, dlugo gojacych sie ran. Analiza postepowania z chorymi przybywajacymi do Oddzialu Paraplegii Pourazowej wykazala, iz brak stalych norm postepowania z pacjentami po urazach kregoslupa i innych ciezkich urazach, prowadzi w bardzo szybkim czasie do tworzenia sie odlezyn.

Pod wzgledem patofizjologicznym odlezyna jest miejscowa martwica tkanek, powstala na skutek zamkniecia krazenia z powodu bezposredniego ucisku naczynia krwionosnego, zwykle chorobowo zmienionego -pozbawionego mozliwosci skurczów i rozkurczów miesniówki miedzy lezaca glebiej koscia a posciela lub odzieza chorego. Ucisk taki, trwajacy dluzej niz 2-3 godziny, powoduje nieodwracalne zmiany pod postacia martwicy suchej lub rozplywnej, w zaleznosci od tkanek, w których powstaje. Teoretycznie odlezyna moze powstac u zdrowego czlowieka, po dlugotrwalym ucisku na okreslony punkt ciala -jednakze osoba zdrowa, po pewnym czasie miejscowego niedokrwienia, zaczyna odczuwac nieznosny ból. Zmusza to ja do usuniecia uciskajacego przedmiotu lub zmiany pozycji. Chory porazony bólu tego nie odczuwa, dlatego zmysl ten musi byc zastapiony pamiecia o zagrozeniach i postepowaniu przeciwodlezynowym. Powstale juz owrzodzenia odlezynowe sa trudno gojacymi sie zmianami, które przysparzaja choremu dodatkowych cierpien, a nawet moga doprowadzic do śmierci.

 

Odlezyny nalezy podzielic wg stopnia zaawansowania:

  • zaczerwienienie blednace pod uciskiem,
  • nieblednace zaczerwienienie,
  • otarcie, pekniecie naskórka, pecherz,
  • owrzodzenie zajmujace skóre i tkanke podskórna,
  • obecnosc martwicy siegajacej glebiej -do powiezi, miesni i kosci.

 

 

Postepowanie profilaktyczne

 

Wystepowanie odlezyn jest na tyle powaznym problemem, ze wymaga rozwiazan systemowych. Kazdy pacjent w chwili przyjecia do oddzialu powinien podlegac ocenie pod katem zagrozenia odlezynami. Pielegniarskie dzialania profilaktyczne sa realizowane w momencie, gdy pacjent otrzymuje liczbe punktów mieszczaca sie w zakresie odpowiedniej skali. W usystematyzowaniu dzialan prewencyjnych moze pomóc obserwacja stanu chorego, prowadzona np. wg skali Doren-Norton O ile podczas przyjecia do szpitala powyzsze dzialania sa latwiejsze do zrealizowania, to w warunkach domowych nie jest to proste -aczkolwiek takze tu zastosowanie ww. skali do oceny i ukierunkowania dalszego postepowania jest mozliwe, pozadane i moze byc wykonane samodzielnie przez opiekuna -przyp. red. Wynik ponizej liczby 14 punktów przyjetej skali wskazuje, ze mamy do czynienia z pacjentem w duzym stopniu zagrozonym powstaniem odlezyn.

 

W zapobieganiu odlezynom nalezy uwzglednic nastepujace elementy:

  • wplywanie na aktywnosc chorego (w lózku, na wózku),
  • uswiadomienie o koniecznosci zmiany pozycji i pomoc przy zmianie pozycji,
  • wnikliwa kontrola objawów klinicznych (ból, dusznosc, przykurcze),
  • ustabilizowanie pozycji ciala chorego za pomoca odpowiedniego sprzetu,
  • regularna zmiana pozycji -czestotliwosc dostosowana indywidualnie (nie rzadziej niz co 2-3 godziny!),
  • zapewnienie dostepu powietrza poprzez wyeliminowanie podkladów gumowych i foliowych,
  • codzienna obserwacja skóry chorego wraz ze stosowaniem zabiegów poprawiajacych ukrwienie skóry,
  • unikanie urazów ciala,
  • wyeliminowanie bezposredniego wywierania sil na cialo chorego, poprzez stosowanie odpowiednich technik zmiany pozycji, odpowiedniej bielizny poscielowej i osobistej (materialy naturalne, pozbawione zgrubien, szwów, guzików), niekrochmalonej,
  • stosowanie opatrunków i przylepców nieodparzajacych,
  • dbalosc o paznokcie, które winny byc krótkie i opilowane,
  • stosowanie pieluch typu "pampers",
  • stosowanie jednorazowych uridonów, kaczek i basenów,
  • stosowanie poduszek i materaców przeciwodlezynowych,
  • zwracanie uwagi na diete, ze szczególnym uwzglednieniem bialka i soli mineralnych,
  • unikanie nadmiaru talku, pudru, zasypek.

 

Rozmowa z chorym pozwala na ocene stanu psychicznego, adaptacje do aktualnej sytuacji zyciowej. Zainteresowanie problemami chorego, jego podmiotowe traktowanie, daje szanse nawiazania dobrego kontaktu, co ma znaczenie dla postepów w leczeniu i rehabilitacji. U chorego obniza sie takze poziom leku (czesto nasilony w zwiazku ze zmiana miejsca dotychczasowego pobytu).

 

Przy wyborze poduszek lub materaców przeciwodlezynowych nalezy poznac ich podstawowe zalety i wady.

 

Etapy leczenia odlezyny (z wykorzystaniem nowoczesnego opatrunku):

 

a) odlezyna w okolicy kosci krzyzowej

 

 

b) zalozony opatrunek

 

 

 

c) zdejmowanie opatrunku - wyrazna poprawa stanu klinicznego rany

 

 

 

 

1. Poduszki i materace gabkowe - dobrze dostosowuja sie ksztaltem do ciala lecz szybko miekna i traca ksztalt, a wystajace elementy kostne u wyniszczonego chorego penetruja w glab poduszki. W okolicach tych cisnienie znacznie wzrasta, przez co zwieksza sie ryzyko uszkodzenia skóry. Poduszki takie wchlaniaja wilgoc, nie chronia przed tarciem. Z powodu braku mozliwosci dobrej dezynfekcji sa siedliskiem bakterii. Zaleta tych poduszek jest ich niska cena oraz mala waga.

 

2. Poduszki i materace zelowe - w duzym stopniu redukuja tarcie, niweluja cisnienie pomiedzy wystajacymi punktami kostnymi a podlozem. Dobrze koryguja pozycje osoby siedzacej na wózku inwalidzkim. Ich wada jest duza waga (okolo 7 kg), zel latwo ulega dezorganizacji, co wymaga codziennie zmudnego ugniatania przed uzyciem.

 

3. Poduszki pneumatyczne - do grupy tej mozemy zaliczyc dmuchane kolo gumowe, jak równiez, wykonane z kauczuku neoprenowego, poduszki Roho czy Pneumat. System przeplywu powietrza zapewnia stabilna i skorygowana pozycje na lózku lub w wózku, dobre odciazenie pacjenta.

 

4. Materace dynamiczne zmiennocisnieniowe -sa, na dzien dzisiejszy, najkorzystniejsze. Pneumatyczna pompa wtlacza powietrze do komór materaca i, co pewien czas, przetlacza je pomiedzy poszczególnymi komorami. W materacu tym cialo chorego podpierane jest co trzy minuty w róznych punktach. Zanikanie cisnienia, jego wzrost od zera do maksimum, powoduje masaz i, w efekcie, zwiekszone ukrwienie tych czesci ciala, które stykaja sie z materacem. Chorzy nie czuja zmeczenia miesni, szybciej wracaja do zdrowia, latwiej znosza dlugotrwale przebywanie w lózku. Zmiany punktów podparcia i nieustajacy masaz zabezpieczja chorego przed powstaniem odlezyn. Pozwala to takze na szybsze gojenie sie odlezyn juz powstalych. Dla chorych o zwiekszonej potliwosci lub potrzebie chlodzenia powierzchni ciala (tetraplegia -latem) mozna stosowac sie materace z wentylacja. Warunki techniczne umozliwiaja polozenie chorego o wadze do 150 kg. Materace posiadaja mozliwosc szybkiego spustu powietrza (np. w celu umozliwienia natychmiastowej reanimacji). Pokryte sa pokrowcami przepuszczajacymi powietrze, pare wodna, a nieprzepuszczajacymi cieczy. U chorych z istniejacymi juz odlezynami lub po operacjach skórno-miesniowych stosuje sie materace, które, dzieki wbudowanym czujnikom cisnienia i automatycznemu sterowaniu, nie dopuszczaja, aby cisnienie wywierane na cialo chorego bylo wyzsze od 20 mmHg w czasie 60% cyklu pracy, automatycznie reguluja cisnienie w zaleznosci od wagi i ulozenia chorego. W praktyce oznacza to, ze cisnienie pod wystajacymi czesciami ciala, np. biodrami czy lokciami, jest automatycznie zmniejszane i odpowiednio sterowane. Materac ten moze pracowac w systemie statycznym lub dynamicznym. Uzycie takich materaców powinno miec miejsce od pierwszych chwil unieruchomienia chorego - wówczas smutna statystyka odlezyn uleglaby ogromnej redukcji.


 

Leczenie odlezyn

Leczenie odlezyn jest procesem trudnym i dlugotrwalym (w zasadzie powinno odbywac sie w warunkach szpitalnych, ale czesto w praktyce nie jest to mozliwe - przyp. red.). Zwykle pacjent z odlezynami wymaga opieki zespolu wielodyscyplinarnego, w sklad którego powinni wchodzic: pielegniarki, lekarze, farmaceuci, dietetycy, fizykoterapeuci. Kompleksowe leczenie wymaga opracowania planu opieki, jego monitorowanie i, w razie koniecznosci, wprowadzenie zmian w leczeniu. W celu osiagniecia odpowiedniego postepu w gojeniu rany, do stosowanego leczenia miejscowego dolacza sie leczenie ogólne towarzyszacych schorzen:

  • uzupelnienie niedoborów pokarmowych, szczególnie bialka (zachecamy do zapoznania sie z artykulem poswieconym tej tematyce na str. 45 - przyp. red.),
  • wyrównanie niedokrwistosci,
  • kontrola cukrzycy,
  • uzupelnienie niedoborów witamin i mikroelementów,
  • stala kontrola bólu.

 

Dzialania rehabilitanta lub terapeuty zajeciowego (a w domu, z koniecznosci, czesto niewykwalifikowanego opiekuna) moga przyspieszyc ziarninowanie i gojenie sie rany dzieki:

  • zwiekszeniu dziennej aktywnosci,
  • rehabilitacji ruchowej,
  • biernej i czynnej rehabilitacji konczyn,
  • stosowaniu drenazu limfatycznego,
  • cwiczeniom zapobiegajacym niewydolnosci krazenia i niewydolnosci oddechowej.

 

Dietetyk odpowiednio planuje i przyrzadza posilki, które sa zródlem systematycznie dostarczanych organizmowi, potrzebnych skladników odzywczych. Poczatkowy plan leczenia powinien byc czesto modyfikowany w zaleznosci od postepów terapii. Pomocne jest prowadzenie szkiców, dokumentacji zdjeciowej, uzytecznych zarówno dla personelu medycznego, jak i rodziny chorego i samego pacjenta. Wzbudzenie zaufania i wiez laczaca chorego z zespolem leczacym, spelnia wazna role w procesie terapeutycznym.

 

Proces leczenia odlezyn mozna podzielic w zaleznosci od okresów choroby:

  • fazy wysieku (lub zapalenia),
  • fazy ziarninowania (lub wzrostu),
  • fazy epitelizacji (lub naprawy).

 

Faza wysieku jest "odpowiedzia" na uraz. Z powodu zaburzen krazenia, rozszerzenia i zwiekszenia przepuszczalnosci naczyn wlosowatych, pojawia sie obrzek z duzym wysiekiem. Zachodzace procesy i uwalniane enzymy powoduja oczyszczanie.

 

 

Źródło: http://www.medsport.pl - Niepelnosprawnosc i Zdrowie, nr 1/2001

Opracowano na podstawie: "Problemy leczenia odlezyn u pacjentów ze znacznie ograniczona aktywnoscia ruchowa", Stanislaw Sosnowski (Oddzial Paraplegii Pourazowej 10 Wojskowego Szpitala Klinicznego, Bydgoszcz), Heliodor Adam Kasprzak, Maciej Sniegocki (Katedra i Klinika Neurochirurgii i Neuroortopedii